ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1572

سفرنامه شاردن ( فارسى )

تاب آن ندارند كه هيأتهاى مذهبى فرزندان آنان را به كيش خود بخوانند . و مبلغان مذهبى را سخت تهديد و تحذير كرده‌اند كه اگر همچنان به گمراه كردن فرزندان آنان ادامه دهند شكايت به مقامات صلاحيتدار مىبرند . مىگويند مبلغان مذهبى مىكوشند كه زير لواى تبليغات خويش ، آنان را زير سلطهء فرنگيان درآورند . اين تهديدهاى تند و پرخاشگرانه ژزوئيتها را سخت در نگرانى و وحشت افگنده است زيرا به هيچ روى راضى نيستند از پايتخت ايران رانده شوند . اين دلبستگى به ماندن در ايران نشان آن نيست كه در كار تبليغ چندان توفيق يافته‌اند كه به تحمّل رنج اقامت بيرزد ، بل‌كه بنا به قول خودشان براى اعتلاى كليساى رم و مزيد احترام و افتخار فرقه و دستهء خود سعى بليغ مىكنند كه در سراسر گيتى داراى تشكيلاتى گسترده دامن و منظم و مؤثر مىباشند . چنان‌كه پيش از اين آورده‌ام جلفا را شاه عباس كبير بنا نهاد . انگيزه اين پادشاه دلير و دانا و روشن بين در اين كار اين بود كه چون هر سال تركان عثمانى به ايران هجوم مىآوردند و مخصوصا در ارمنستان مىماندند يك بار با سپاهيان بسيار بدان جا رفت و به قصد تخليهء آن سرزمين از مردم ، همه اهالى شهرهاى ايروان ، نخجوان و جلفاى واقع در كنار رود ارس ، و ديگر شهرهاى ارمنستان عليا را به پايتخت خود كوچاند . ارامنه در نظر شاه عباس بزرگ براى رونق بخشيدن به كار بازرگانى مردمانى مستعد ، و براى تجارت با عثمانيها و مسيحيان مناسب بودند . زيرا آنان در نظر عثمانيها به قدر ايرانيان منفور نبودند ، و با مسيحيان هم كيش بودند . در آن روزگاران شاه عباس كبير يگانه راه آبادانى و توانگرى كشورش را توسعهء بازرگانى مىپنداشت ، و دايم در اين انديشه بود كه چندان كه مىتواند در ترويج تجارت با كشورهاى بيگانه بكوشد . از اين رو در زمينه‌هاى مختلف مساعدت كرد . از جمله به هر يك آنان كه مايل بود كمكهاى نقدى و جنسى كرد تا در هند و كشورهاى اروپايى به تجارت بپردازند ، و شاه در كار رونق بخشيدن به بازرگانى چنان موفق شد كه به هنگام مرگش عدّهء بازرگانان اين ناحيه كه سرمايه‌شان از دو ميليون درمىگذشت بسيار بودند . ارامنه شهر جديد را به ياد جلفاى واقع در كرانه رود ارس كه مسكن قديمشان بود جلفا ناميدند . شاه عباس كبير جز اين مهاجران ، گروه ديگرى گبران و ارامنه را كه صنعتگر و از جمله ارباب حرف و هنر بودند به ايران كوچاند ، و آنان را بيرون پايتخت در آن سوى رود مسكن داد . اما اكنون در جلفاى نو اقامت دارند . شاه